Filofobiya nima? Sevishdan(muhabbat) qo‘rqish

Филофобия нима? Севишдан(муҳаббат) қўрқиш

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Филофобия — ҳиссий боғланишлар билан боғлиқ травматик жараённи бошдан кечирган одамларда учрайдиган ва “севги (муҳаббат)дан қўрқиш” деб аталадиган психологик муаммодир.

Умуман олганда “филофобия нима?” деган саволга сўз маъноси жиҳатидан жавоб берилса, у юнонча пҳилос ва пҳобиа илдизлари билан боғлиқ бўлиб, мос равишда “севмоқ” ва “қўрқув” маъноларини англатади.

Муҳаббатдан қўрқадиган одамлар муносабат ўрнатишда ҳам қийналадилар, кўпинча бир вақтнинг ўзида боғланишдан қўрқиш ҳолатини ҳам бошдан кечирадилар. Ҳаёт сифатига салбий таъсир қиладиган бу муаммо аниқ ташхис қўйилгач, даволашни шифокор назоратида бошлаш тавсия этилади.

Филофобия нима?

“Филофобия нима?” деган саволга: қарама-қарши жинсга чуқур ҳиссиётлар боғлашдан ёки севиб қолишдан қўрқиш ҳолати деб изоҳ бериш мумкин.

Қисқача “филофобия нимани англатади?” саволига: севиб қолишдан қўрқиш деб жавоб берилади.

Бу — ижтимоий муносабатларга зарар етказадиган психологик муаммо бўлиб, у ташвиш бузилишидоирасида ҳам баҳоланиши мумкин.

“Ўрганилган ожизлик” ҳисси билан, келажакда ҳам ҳиссий жиҳатдан кўнгли қолиши эҳтимоли бор деган ички сезги туфайли одам ўзини ташқи дунёдан “ёпиб” қўйиши мумкин. Агар рад этилиш ҳолати ҳам бошидан ўтган бўлса, симптомлар кучайиб, руҳий тушкунлик ҳолати сурункали тус олиши эҳтимоли ортади.

Ҳатто филофобия ҳолатини бошдан кечираётган одамларда айбдорлик, ожизлик, ишончсизлик, кўнгил қолиши каби салбий туйғулар тез-тез такрорлангани учун стрессга қарши курашда “енгилиш” юз бериши, ҳатто сурункали касалликлар ҳам ривожланиши мумкин.

Филофобия белгилари нималардан иборат?

“Филофобия нимани англатади?” саволи билан руҳий симптомлар ўртасида бевосита боғлиқлик бор.

Шу маънода филофобия белгилари одатда одам жиддий муносабатга кирганда ёки ким биландир вақт ўтказганда руҳий таранглик кўринишида намоён бўлиши мумкин. Жуфтликлар “махсус вақт” ўтказадиган муҳитлардан қочишга мойиллик кузатилади, симптомлар эса одамдан одамга фарқ қилиши мумкин.

Бундан ташқари, шахс муносабат тушунчасини ҳатто фикран ўйлаганининг ўзи ҳам унда ташвиш ҳолатини келтириб чиқариши мумкин.

Умуман олганда филофобия белгилари анксиете симптомларига ўхшаш бўлиб, қуйидагича таснифланади:

  • Севги ва муҳаббат тушунчаларига олдиндан салбий (презерватив) муносабатда бўлиш; уларни мантиқсиз деб ҳисоблаб, улардан чўчиш
  • Самимий, чин дилдан муносабатлар қура олмаслик ёки бунга умуман уриниш қилмаслик
  • Бошқа биров билан бирга бўлиш ёки яқинлашиш фикрига нисбатан кучли қўрқув ҳис қилиш
  • Одамлардан яккаланишга мойиллик, одамлардан қочиш хатти-ҳаракатини кўрсатиш
  • Ҳиссиётларни бостиришга уриниш, ўзини ифода этишда қийналиш
  • Муносабатда қарши томон романтик муносабат билдирса, атайлаб “бузувчи/саботаж қилувчи” тутумга киришиш
  • Тўй, тадбир, парк, кино, кўнгилочар жойлар ёки байрамона йиғинларда бўлишдан қочиб, жуфтликлардан узоқ ҳаёт кечириш
  • Муносабатда алданиб қоламан деган ўй ва ранжишдан қўрқиш сабабли туйғуларни босиб юриш
  • Қарама-қарши жинсга “девор” қўйиш; қайта сева олиш фикрини ўйлаганда ҳам хавотир ҳис этиш
  • Ҳиссий ҳолатлар ташвиш уйғотгани сабабли безовталикнинг давом этиши

Шу каби психологик реаксиялар билан одам туйғуларини кўпроқ ташвиш “оғирлиги”да ифода этади.

Бундан ташқари, ташвиш ҳолатининг кечиши стрессни оширади. Сўнг стрессни назорат қилиш мақсадида организм норепинефрин, эпинефрин ёки кортизол каби гормон-симон моддалар даражасини ошириши мумкин.

Бу ҳолат жисмоний симптомларга ҳам олиб келади. Кузатилиши мумкин бўлган айрим жисмоний белгилар:

  • Тана ҳарорати кўтарилиши билан боғлиқ терлаш
  • Нафас қисиши ёки нафас олишда қийинчилик
  • Қон босими ошиши, юқори қон босими (гипертония) ва юрак уришининг тезлашиши (юрак “дукурлаши”)
  • Ташвиш ва таранглик ҳолатига кириб қолиш
  • Ошқозон санчиқлари ёки кўнгил айниши
  • Ҳушдан кетишга яқин ҳолат, баданда “игнадай санчиш” ва увишиш

Филофобияга сабаб бўладиган ҳолатлар нималар?

Филофобиянинг клиник нуқтаи назардан аниқ сабаби тўлиқ аниқланмаган. Кўпинча ўтмишда бошдан кечирилган ёмон муносабат ёки травмалар натижасидаги исталмаган тажрибалар филофобияга сабаб бўлиши мумкин.

Бошқа томондан, ижтимоий босим ва қоидалар, ҳамроҳ бўладиган бошқа фобиялар, севги ва муҳаббатга нисбатан салбий қараш ҳам жараённи қўзғатиши (тетиклаши) мумкин. Болалик даврида кузатилган зўравонлик, ота-онага боғланишдаги муаммолар, муносабатларда “яраланиш” (севган инсонининг вафоти ёки травматик ажралиш) каби омиллар ҳам тетикловчи бўлиши мумкин.

Умуман олганда севиб қолишдан қўрқиш сабаблари:

  • Ўтмишдаги травматик тажрибалар онг остида из қолдириб, севиб қолиш қўрқувини кучайтириши мумкин. Хиёнат, алдов, истисмар, зўрлаш, кўнгилни синдириш каби ҳолатларга дуч келиш муносабатларга нисбатан салбий қарашни шакллантиради. Айниқса, ота-онанинг “севги кўрсатаман” деб туриб болани истисмар қилиши ёки севган инсон томонидан алданиш энг кучли тетикловчилардан саналади.
  • Бола кичиклигидан севиш ва севилишни ўрганмаган бўлса, вояга етганда севишдан қўрқиши мумкин. Бу жараённи кўпроқ ёлғиз ўсган болаларнинг севгига ноаниқлик доирасида қараши тетиклаши мумкин.
  • Жамиятда маданий эътиқод ва урф-одатлар сабаб севги қадрланмаслиги, тақиқланиши ёки нотўғри талқин қилиниши севиб қолишга нисбатан қўрқувни кучайтириши мумкин. Кичик ёшда турмушга берилган қиз болалар бунга энг типик мисол сифатида келтирилади. Босим ва ёмон муомала билан бўлган бундай никоҳлар севгини “нотўғри” танитиши мумкин.
  • Ташлаб кетилиш ёки рад этилиш тушунчаларидан чўчийдиган одамларнинг асосий муаммоси — севгидан узоқлашиб яшашдир. “Севган одам барибир кетади” деган ички кодга эга шахс севишдан йироқ туришни танлайди. Кўпинча биринчи севгисида оғир рад этилганлар ёки болаликда оиласи томонидан ташлаб кетилганлар севгига масофали бўлишнинг асосий сабаблари сифатида кўрилади.
  • Ота-онаси жанжалларига гувоҳ бўлган болаларда севиб қолишга нисбатан салбий стереотип пайдо бўлиши мумкин. Айниқса, оғир келишмовчилик туфайли ажрашган ота-оналар фонида улғайган болалар севгига қайғу, оғриқ, ёмонлик ёки ишончсизлик туйғуларини “юклаб” қўйиши мумкин.

Филофобия ташхиси қандай қўйилади?

Бу муаммога ташхис қўйиш учун одамнинг ўзи ёки яқинлари айрим симптомларни пайқаши керак.

Шундан сўнг у мутахассис шифокорга ёки психологик маслаҳатчига мурожаат қилса, мавжуд симптомлар кузатилиб, мос даволаш йўли танланиши мумкин. Муҳаббатга нисбатан қўрқув жуда аниқ (спетсифик) белгилар бермагани учун кўпинча бошқа айрим ҳолатлар билан адаштирилиши ҳам мумкин.

Шулардан бири — ДСЕД деб аталадиган тўсқинланган ижтимоий иштирок бузилиши симптомлари билан ўхшаш белгилар бериб, нотўғри ташхис қўйилишидир.

Бу жараёнда, ўз соҳасининг мутахассиси бўлган шифокор қуйидаги босқичларни кузатиб ташхис қўйиши мумкин:

  • Севиш ёки севилишдан узоқ туриш ортида ётган қўрқувни аниқлашга уриниш
  • Севги ҳисси пайдо бўлганда таранглик, қўрқув ёки ташвиш ҳолати қанчалик тез-тез такрорланишини белгилаш
  • Муносабатларнинг қисқа давом этиши: одатда муносабат кўпи билан тахминан 6 ойча давом этиши
  • Қарши томон билан яқин муносабат ўрнатишга тўсқинлик қилувчи симптомларнинг кузатилиши
  • Одам севги ҳис қилган пайтларида ҳам севиб қолиш қўрқувининг янада яққоллашиши

Шу каби ҳолатлар ёрдамида ташхис қўйилиши мумкин. Бу бузилиш бўйича тўлиқ стандарт “филофобия тести” мавжуд эмас. Бироқ тест бўлмаса ҳам, айрим руҳий тутум ва хатти-ҳаракатларга қараб ташхис қўйиш мумкин.

Филофобияни даволаш қандай амалга оширилади?

Филофобия даволанмаса, у билан бирга жиддий психологик касалликлар ҳам ривожланиши мумкин.

Булар орасида энг кўп учрайдиганлари: анксиете бузилиши, депрессия ва айрим обсессияларнинг пайдо бўлишидир. Оғир ҳолатларда эса ўз жонига қасд қилиш каби воқеалар ҳам содир бўлиши мумкин.

Даволашдан олдин касалликка ташхис қўйилади ва одамга мос индивидуал даволаш режаси тузилади.

Ушбу маълумотлар асосида қўлланиши мумкин бўлган даволаш усуллари:

  • Психотерапия: Инсоннинг қўрқувга қандай маъно юклашини аниқлаш учун когнитив-хулқий терапиядан фойдаланилиши мумкин. Бу орқали одам ўз қўрқувлари билан юзлашади, қўрқув остидаги омиллар аниқланади, кейин эса ҳиссиёт ва фикрларни ўзгартириш орқали ҳолатни яхшилашга ҳаракат қилинади. Олдиндан шаклланган қатъий салбий қарашлар, севиш туйғусига оид “тасаввур қилиш” ва “босқичма-босқич таъсирга дучор қилиш” техникаси билан аниқланиб, сўнг севги тушунчасига ижобий фикрлар “юклаш” мумкин.
  • Турмуш тарзига ўзгартиришлар: Жисмоний машқлар, медитатсия, бўшашиш (релаксатсия) техникалари билан боғлиқ фаолиятларда қатнашиш тавсия этилиши мумкин.
  • Дори билан даволаш: Агар тажовузкорлик ёки зўравонликка мойиллик каби ҳолатлар бўлса, шифокор назоратида айрим тинчлантирувчи дори воситалари билан қўллаб-қувватлаш мумкин.

Тез-тез сўраладиган саволлар

Филофобиянинг “ён таъсирлари” борми?

Инсоннинг меҳр-муҳаббатсиз ҳаёт кечириши паник хуруж, анксиете, травмадан кейинги стресс бузилиши, қарамликлар ёки эректил дисфунксия каби ҳолатларга олиб келиши мумкин.

Филофобияни даволаш учун қайси шифокорга бориш керак?

Айрим симптомларни одамнинг ўзи ёки атрофидагилар сезганда, психиатрга мурожаат қилиши керак. Кейин эса психолог ёрдами билан сеанслар орқали даволаш режаси тузилиши мумкин.