Qo'tir kasalligi: sabablari, belgilari va davolash usullari

Қўтир касаллиги: сабаблари, белгилари ва даволаш усуллари

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Тери касалликлари орасида кенг тарқалган ва осон юқадиган инфексиялардан бири бу қўтир касаллигидир. Ҳар хил ёшдаги инсонлар, айниқса болалар ва гигиена талабларига риоя қилинмайдиган жойларда яшовчилар орасида учрайди. Ушбу касаллик тери устида қаттиқ қичишиш, тошмалар, ва қизил догълар билан кечади. Қўтир инсон саломатлигига бевосита таҳдид солмаса-да, ҳаёт сифатини сезиларли даражада пасайтиради, шунингдек, бошқа кишиларга юқиши орқали эпидемиологик хавф тугъдиради. Мақоламизда ушбу касалликнинг келиб чиқиш сабаблари, белгилари, ташхислаш усуллари ва замонавий даволаш йўллари ҳақида батафсил маълумот берамиз.

Қўтир нима?

Қўтир – бу паразитар тери касаллиги бўлиб, у “Саркоптес скабиеи” деб номланувчи микроскопик каналар сабабли юзага келади. Бу кана инсон терисининг устки қатламига кириб олиб, у ерда йўллар (туннел) қазийди ва тухум қўяди. Бу жараён натижасида одамда кучли қичишиш, тери яллиғланиши ва аллергик реаксиялар пайдо бўлади.

Қўтир канаси инсон танасининг иссиқ ва юмшоқ жойларини афзал кўради – масалан, бармоқлар ораси, қўлтиқ ости, қорин, беллар, жинсий аъзолар атрофи. Инфексия тўғридан-тўғри алоқа орқали юқади: қўл бериш, бир хил чойшабдан фойдаланиш, умумий кийим ёки сочиқлардан фойдаланиш орқали.

Касаллик сабаблари

Қўтир касаллигига сабаб бўладиган асосий омил бу юқорида айтиб ўтилган Саркоптес скабиеи каналари ҳисобланади. Бу паразитлар жуда кичик – 0,3–0,5 мм атрофида бўлиб, оддий кўз билан кўриш қийин. Улар инсон танасида тахминан бир ой яшайди ва ҳар куни тери остига тухум қўяди. Бу тухумлар 3–4 кунда личинкага айланади ва 10–14 кунда етук канага айланиши мумкин.

Қўтирнинг тез тарқалишига қуйидаги омиллар сабаб бўлади:

  • Гигиена қоидаларига амал қилмаслик
  • Аҳён-аҳён ювиниш ёки сув ресурсларининг чекланганлиги
  • Инсонлар орасида зич яшаш (масалан, ётоқхона, мактаб, турар жойлар)
  • Касалланган инсон билан яқин алоқа қилиш

Белгилари ва клиник кўринишлари

Қўтир касаллигининг энг асосий белгиси бу кучли ва кечалари янада кучаювчи қичишишдир. Қичишиш сабаби кананинг ҳаракатланиши ва тери остида туннел қазиб, тухум қўйишидир. Инсон организми бу паразитга аллергик реаксия сифатида жавоб қайтаради, натижада қичишиш ва яллиғланиш юзага келади. Тери юзасида майда қизил тошмалар, тугунчалар, айрим ҳолларда йирингли ярачалар пайдо бўлади. Қўтирга хос яна бир аломат — бу тери остидаги йўллардир. Улар баъзан кўз билан ҳам кўриниб туради. Каналарнинг севимли жойлари бу бармоқлар ораси, тирсак ичи, қўлтиқ ости, бел соҳасининг ён қисмлари, сон, жинсий аъзолар атрофидир. Касаллик узоқ вақт даволанмаса, тери устки қатлами қалинлашади, қуруқлашади ва қўпол кўриниш олади. Қаттиқ тирналишлар натижасида терида йирингли инфексия ривожланиши мумкин, бу эса иккиламчи бактериал касалликларга олиб келади.

Ташхислаш ва аниқлаш усуллари

Ташхислаш учун одатда дерматолог шифокор беморнинг клиник белгиларига қараб қарор чиқаради. Шу билан бирга, микроскопик текширувлар орқали теридан олинган намуналарда паразитнинг ўзи ёки тухумлари аниқланади. Баъзида ёд эритмаси билан терини бўяш орқали қўтир йўллари аниқроқ кўринадиган бўлади. Шунингдек, дермаоскопия деб аталадиган оптик асбоб ёрдамида тери усти кузатилиб, касаллик борлиги аниқланиши мумкин. Ташхисни тез ва аниқ қўйиш касалликни эрта даволаш имконини беради, бу эса бошқа инсонларга юқишини олдини олишда муҳим аҳамият касб этади.

Даволаш усуллари

Қўтир касаллигини даволаш бугунги кунда қийинчилик туғдирмайди. Энг кўп ишлатиладиган доривор воситаларга бензилбензоат, перметрин, кротамитон каби малҳамлар киради. Бу воситалар кечаси бутун тана юзасига суртиб чиқилади ва эрталаб ювиб ташланади. Одатда бир ёки икки марта қўллаш билан паразитлар бутунлай нобуд бўлади. Шифокорлар баъзида оғир ҳолатларда оғиз орқали қабул қилинадиган ивермектин дорисини буюришади. Қичишиш кучли бўлган ҳолларда эса антигистамин воситалар қўлланади. Агар тирналган жойларда яллиғланиш ёки йиринг пайдо бўлса, қўшимча антибиотиклар тавсия қилинади. Муолажа вақтида гигиенага қатъий амал қилиш, кийим-кечак, ёстиқ жилдлари, сочиқ ва бошқа шахсий буюмларни юқумли муҳитдан тозалаш зарур. Юқори ҳароратда ювиш, дазмоллаш ёки пластик пакетда бир неча кун сақлаш орқали паразитлар йўқ қилинади. Касалланган одам билан алоқада бўлган барча яқинлар ҳам бир вақтнинг ўзида даволаниши шарт. Акс ҳолда, инфексия қайтадан юзага чиқиши мумкин.

Олдини олиш чоралари

Қўтир касаллигини олдини олиш учун шахсий гигиена қоидаларига қатъий амал қилиш керак. Доимий равишда ювиниш, алоҳида сочиқ, ёстиқ ва чойшабдан фойдаланиш, жамоавий муассасаларда тозаликка эътибор бериш зарур. Ота-оналар фарзандларининг тери ҳолатига эътиборли бўлишлари лозим. Ўқитувчилар ва тарбиячилар ҳам болаларда касаллик аломатларини пайқаган заҳоти тиббиёт ходимларига хабар беришлари керак. Жамоавий муҳитда яшовчиларда касаллик аниқланганда, шу гуруҳдаги барча одамлар тиббий текширувдан ўтказилиши ва эҳтиёт чораларига амал қилиниши лозим. Мактаблар, интернатлар, касалхоналар, ётоқхоналар ва бошқа ёпиқ муҳитларда гигиена нормаларига амал қилиш касалликнинг олдини олишда асосий воситадир.

Хулоса

Қўтир ҳар қанча безовта қилувчи бўлмасин, у ўз вақтида аниқланса ва тўғри даволанса, тўлиқ тузаладиган касалликдир. Аммо уни менсимаслик, эътиборсиз қолдириш, ўз-ўзини даволашга уриниб хатога йўл қўйиш натижасида касаллик узоқ давом этиб, асоратлар қолдириши мумкин. Баъзан, айниқса, болалар ва қарияларда, тери кучли яллиғланиши ва иккиламчи инфексиялар туфайли ҳолат оғирлашади. Шунинг учун ҳар қандай шубҳали ҳолатда дерматологга мурожаат этиш зарур. Касаллик аломатлари йўқолганидан кейин ҳам яна бир неча кун давомида гигиена ва профилактика чоралари тўлиқ бажарилиши шарт, чунки тухумдан чиққан янги паразитлар қайта инфексияларга сабаб бўлиши мумкин. Умуман олганда, қўтир кенг тарқалган, паразит орқали юқадиган, кучли қичишиш ва тери ўзгаришлари билан кечадиган касалликдир. У асосан гигиенага амал қилинмаган муҳитда тез тарқалади ва одамлар орасида ижтимоий муаммолар туғдиради. Бироқ тиббиётнинг ривожланиши ва самарали дори воситаларининг мавжудлиги туфайли уни қисқа муддатда бутунлай даволаш мумкин. Муҳими, бу касалликни ўз вақтида аниқлаб, тиббий ёрдамга мурожаат қилишдир.