Dializ nima? Dializ jarayoni qanday amalga oshiriladi?

Диализ нима? Диализ жараёни қандай амалга оширилади?

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Диализ — буйраклар ишдан чиққан ҳолатларда қондаги чиқинди моддалар ва ортиқча суюқликни филтрлаб берадиган сунъий даволаш усулидир. Диализ даволашининг икки тури мавжуд: гемодиализ ва перитонеал диализ. Ҳар иккала усулда ҳам қондаги чиқиндилар ва ортиқча суюқлик филтрлаб ташланади, шу орқали ишдан чиққан буйракларнинг одатдаги вазифасини бажариш мақсад қилинади. Айниқса, буйрак касаллигининг сўнгги босқичи ёки буйрак етишмовчилиги бўлган кишиларга буйрак диализи керак бўлиши мумкин.

Диализ нима?

Диализ даволаши — буйрак функсиялари тахминан 15 фоиздан пастга тушганда қондаги чиқинди моддалар ва ортиқча суюқликни филтрлашга ёрдам берадиган даволаш туридир. Диализ буйрак ўрнини босувчи даволаш усулларидан биридир. Буйраклар қонни соғлом тарзда тозалай олмаганда, қонни тозалаш учун қўлланиладиган даволаш усули бўлиб, у организмга қондаги чиқиндилар ва ортиқча суюқликларни чиқариб ташлашда ҳам ёрдам беради.

Одатда буйраклар қонни тозалайдиган, филтрлайдиган ва ортиқча чиқиндиларни организмдан чиқариб юборадиган муҳим аъзодир. Соғлом одамларда бу жараён табиий равишда амалга ошади.

Аммо буйрак касаллигининг сўнгги босқичи ёки буйрак етишмовчилиги каби ҳолатларда буйраклар қонни керакли даражада филтрлай олмайди. Натижада қон айланиш тизимида чиқиндилар ва токсинлар тўпланади. Кенг тарқалган чиқиндилар қаторига азотли чиқинди — мочевина, мушак фаолияти чиқиндиси — креатинин ва кислоталар киради. Улар одатда сийдик чиқариш жараёнида организмдан чиқиб кетади. Диализ эса қондаги чиқинди маҳсулотлар ва ортиқча суюқликларни тозалаб, буйракларнинг вазифасини бажаради ва маълум маънода буйрак ўрнини босади.

Диализга эҳтиёж қачон пайдо бўлади?

Буйрак функсиялари, айниқса, 15 фоиз ёки ундан паст даражага тушганда, нафас қисиши, чарчоқ, мушак тортишишлари, кўнгил айниши ёки қусиш каби буйрак касаллиги билан боғлиқ оғир белгилар кузатилса, диализни бошлаш тавсия этилади. Чунки бу ҳолатда буйраклар ўз вазифасини соғлом тарзда бажара олмай қолади.

Қуйидаги касалликлар буйракларга зарар етказиб, жиддий буйрак касалликларига олиб келиши мумкин:

Баъзи одамларда номаълум сабабларга кўра ҳам буйрак муаммолари пайдо бўлиши мумкин. Буйрак етишмовчилиги узоқ муддатли ва сурункали ҳолат бўлиши мумкин ёки жиддий касаллик ёхуд жароҳатдан кейин тўсатдан — ўткир шаклда юзага келиши мумкин. Ўткир буйрак етишмовчилиги тузалиши мумкин. Аммо сурункали буйрак етишмовчилигида диализ даволаши зарур эҳтиёж ҳисобланади.

Буйрак касаллигининг беш босқичи мавжуд. 5-босқич буйрак касаллигида шифокорлар буйрак етишмовчилиги бор, деган хулосага келиши мумкин. Бу босқичда буйраклар одатдаги функсиясининг атиги 15 фоизидан камроғини бажара бошлайди. Яшаб қолиш учун диализ ёки буйрак кўчириб ўтказиш зарур бўлиши мумкин.

Диализ турлари қандай?

Диализ даволаши икки турга бўлинади: гемодиализ ва перитонеал диализ. Энг кенг тарқалган диализ тури — гемодиализдир. Гемодиализ ва перитонеал диализни қуйидагича изоҳлаш мумкин:

Гемодиализ

Энг кенг тарқалган диализ тури бўлган гемодиализ усулида беморнинг қони қон томир йўли орқали танадан ташқарига олинади. Диализатор деб аталадиган сунъий филтрдан ўтказилган қон, суюқлик ва эриган моддалар таркиби тартибга солингач, яна беморга қайтарилади.

Даволаш вақтида қоннинг ивиб қолишини олдини олиш учун қонни суюлтирувчи дорилардан фойдаланиш муҳим ҳисобланади. Сунъий буйрак деб ҳам аталадиган гемодиализ жараёни диализ бўлимида, одатда, тўрт соатлик сеанслар кўринишида ҳафтасига икки ёки уч марта амалга оширилади. Сеанслар сони, жараён давомийлиги, диализ пайтида ишлатиладиган филтр ва диализ суюқлиги беморнинг физиологик хусусиятларига қараб фарқ қилиши мумкин.

Перитонеал диализ

Перитонеал диализ — қонни филтрлаш учун қорин бўшлиғининг ички пардаси, яъни перитон ишлатиладиган диализ туридир. Перитонга диализ эритмаси — диализат юборилади. Бу эритма шу ҳудуддаги қон томирларига қонни филтрлашда ёрдам беради. Кейин эритма тана ташқарисидаги махсус халтага чиқарилади. Перитонеал диализ ўз ичида икки турга бўлинади: доимий амбулатор перитонеал диализ ва автоматик перитонеал диализ. Перитонеал диализ гемодиализ каби кенг тарқалмаган бўлса-да, амалиётда қўлланиладиган усуллардан биридир.

Диализ жараёни қандай амалга оширилади?

Диализ даволашида энг кўп қўлланиладиган усул — гемодиализда беморнинг қони қон томир йўли орқали танадан ташқарига олинади. Диализатор деб аталадиган сунъий филтрдан ўтказилган қон, суюқлик ва эриган моддалар таркиби тартибга солингач, яна беморга қайтарилади.

Диализ жараёни орқали организмда тўпланган мочевина, креатинин, фосфат ва фосфор каби моддаларни диффузия йўли билан алмашиш мақсад қилинади. Шунингдек, бемор қонида етишмаётган минераллар ҳам назорат остида ўтказиб берилади.

Қондаги суюқлик ва моддалар алмашинувини таъминлаш учун мембраналар ишлатилади. Диализ аппаратлари диализат суюқлиги ва махсус мембраналарни ўз ичига олади. Диализат суюқлигига ўтган чиқинди моддалар аппаратдан ташқарига ҳайдалади, тозаланган қон эса беморнинг танасига қайтарилади.

kolonoskopiya nima

Диализ жараёнининг фойдалари қандай?

Диализ жараёнининг энг асосий фойдаси — қондаги чиқинди маҳсулотлар ва ортиқча суюқликни филтрлаб, буйрак бажарадиган вазифаларни ўз зиммасига олишидир. Диализ орқали организмда чиқиндилар ва ортиқча суюқликлар тўпланиб қолмаслиги учун улар танадан чиқариб юборилади. Шунингдек, қондаги калий, натрий, калсий ва бикарбонат каби минералларнинг хавфсиз миқдори сақлаб турилади.

Диализ жараёнининг фойдалари қуйидагича:

  • Диализ буйракларнинг функсионал вазифасини бажаради
  • Қондаги чиқинди маҳсулотлар ва ортиқча суюқликни филтрлайди
  • Чиқиндиларнинг организмдан чиқарилишини таъминлайди
  • Калий, натрий, калсий каби минераллар миқдорини меъёрда сақлайди
  • Қон босимини тартибга солишга ёрдам беради

Диализ жараёнининг хавфлари борми?

Диализ буйраклар бажарадиган ишни ўз зиммасига оладиган даволаш амалиёти бўлиши билан бирга, айрим эҳтимолий хавфларни ҳам ўз ичига олиши мумкин. Уларнинг энг муҳимларидан бири инфексия хавфидир. Диализнинг ҳар икки турида ҳам маълум хавфлар мавжуд бўлиши мумкин.

Гемодиализ жараёнининг охирида қон оқимининг сустлашиши ёки чандиқ тўқимаси ҳамда қон ивиндиси сабабли тиқилиш пайдо бўлиши мумкин.

Перитонеал диализ эса перитон яллиғланиши — перитонит хавфини келтириб чиқариши мумкин. Вақт ўтиши билан қорин мушакларининг заифлашиш эҳтимоли туфайли чурра ривожланиш хавфи ҳам ортиши мумкин.

Кўп сўраладиган саволлар

Диализ даволаши нимани англатади?

Диализ — буйраклар қонни соғлом тарзда тозалай олмаганда, қонни тозалаш учун қўлланиладиган буйрак ўрнини босувчи даволаш туридир. Шу билан бирга, диализ буйраклар ўз функсиясини бажаришни тўхтатганда, уларнинг вазифасини ўз зиммасига оладиган даволаш усули сифатида ҳам таърифланади.

Диализ нима учун керак?

Диализ даволаши — буйракларнинг вазифасини бажарадиган, қондаги чиқинди моддалар ва ортиқча суюқликни филтрлашга хизмат қиладиган жараёндир.

Диализ жараёни қанча давом этади?

Диализ давомийлиги жараён турига қараб ўзгаради. Масалан, гемодиализ жараёни тахминан уч-тўрт соат давом этади ва ҳафтасига камида уч марта бажарилиши тавсия қилинади. Перитонеал диализ эса камида ҳафтасига 3 марта бўлиши шарти билан ҳар куни ҳам амалга оширилиши мумкин.

Диализ буйракларни даволайдими?

Диализ жараёни буйракларни доимий равишда даволаб юбормайди. Аммо буйраклар бажариши керак бўлган вазифаларни бажариб, организм фаолиятини сақлаб туриши мумкин. Буйракларнинг доимий тикланиши учун буйрак кўчириб ўтказиш зарур бўлади.

Диализда ҳаёт давомийлиги қандай?

Баъзи одамлар диализ билан бирга узоқ йиллар яшайди. Аммо бу жараённинг натижаси ҳар бир одамда турлича бўлади. Бу борада муҳим омиллар қаторига беморнинг ёши, умумий соғлиғи ва буйрак етишмовчилигининг сабаби киради.

Диализдан қутулиш мумкинми?

Буйрак кўчириб ўтказилган ва кўчириб ўтказилган буйрак организмга мослашган беморлар диализ жараёнидан қутулиши мумкин. Аммо умр бўйи диализга муҳтож бўладиган ҳолатлар ҳам борлигини унутмаслик керак.

Буйрак касаллиги бор бемор диализга кирмаса нима бўлади?

Буйрак касаллигининг сўнгги босқичи ёки буйрак етишмовчилиги бўлган, диализга кириши қатъий тавсия этилган беморлар диализга кирмаса, вақт ўтиши билан жиддий оқибатларга дуч келиши мумкин. Чунки буйракларнинг бутунлай ишламай қолиши ҳаёт учун хавф туғдириши мумкин.