Diabetik neyropatiya haqida

Диабетик нейропатия ҳақида

Bu maqolani sun'iy intellekt bilan xulosa qiling

Диабет — дунё бўйлаб миллионлаб инсонларга таъсир қиладиган сурункали касалликдир. Узоқ муддат давомида қондаги шакар миқдорининг назоратсиз равишда ошиб бориши кўплаб аъзолар ва тизимларга салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Ушбу асоратлардан бири ҳам нерв шикастланиши билан намоён бўладиган ва ҳаёт сифатини жиддий пасайтириши мумкин бўлган диабетик нейропатиядир.

Диабетик нейропатия нима?

Диабетик нейропатия, энг умумий маънода, диабетнинг нерв тизимига етказган шикастига берилган номдир. Қондаги шакар даражаси узоқ вақт юқори бўлиб турганда, нерв ҳужайраларида ва уларни озиқлантирувчи капилляр томирларда тузилмавий ўзгаришлар юз беради.

Натижада нерв импулсларининг ўтиш тезлиги ва сифати пасаяди, айрим ҳолларда эса нервларнинг фаолияти қисман ёки бутунлай бузилиши мумкин. Бу шикастланиш фақат битта соҳа билан чекланиб қолмай, тананинг турли қисмларига ҳам таъсир қилиши мумкин.

Узоқ муддат давом этган юқори қон шакари майда қон томирларини зарарлаб, нервларнинг етарли миқдорда кислород ва озиқ модда ололмаслигига сабаб бўлади.

Бу ҳолат нерв учларида қайта тикланиши қийин бўлган шикастланишларни юзага келтиради. Айрим беморларда фақат оёқларда сезувчанлик пасайиши ёки оғриқ асосий муаммо бўлса, бошқа беморларда вегетатив нерв тизимида юзага келган бузилишлар ҳазм қилиш қийинлашуви, сийдик тутолмаслик ёки юрак ритми бузилиши кўринишида намоён бўлиши мумкин.

Шу нуқтаи назардан қаралганда, диабетик нейропатия кўпинча периферик нервлар билан боғлиқ деб қаралса-да, аслида вегетатив нервлар ҳам зарарланиши мумкин бўлган, кўп қиррали соғлиқ муаммосидир.

Диабетик нейропатия қандай аниқланади?

Диабетик нейропатия дастлаб яққол билинмайдиган тарзда ривожланиши мумкин. Чунки енгил увишиш ёки деярли билинмайдиган карахтлик ҳисси кундалик ташвишлар ичида сезилмай қолиши мумкин.

Киши совуқ ҳавода оёқларида музлаш ҳиссини сезганда, буни диабетик нейропатия билан боғламаслиги мумкин.

Аммо вақт ўтиши билан белгилар аниқроқ кўрина бошлайди ва оғриқ ёки ачишиш ҳисси одамни безовта қила бошлайди.

Диабетик нейропатия нима сабабдан юзага келади?

Диабетик нейропатиянинг энг асосий сабаби узоқ вақт давомида назоратсиз кечадиган қон шакари даражасидир. Қон шакарининг юқорилиги, айниқса майда қон томирларни нишонга олиб, уларнинг эластиклиги ва яхлитлигини бузади.

Натижада нерв ҳужайраларига етарли кислород ва озиқ модда етиб бормайди ҳамда нервлар шикастлана бошлайди. Бу жараёнда баъзан генетик мойиллик каби шахсий омиллар ҳам муҳим рол ўйнайди.

Диабетик нейропатия хавф омиллари қуйидагилардан иборат:

  • Қон шакарининг узоқ вақт юқори бўлиб туриши: энг катта қўзғатувчи омилдир.
  • Нотўғри овқатланиш одатлари: ортиқча углевод истеъмоли ва витамин-минералларнинг етишмаслиги нерв шикастланишини тезлаштиради.
  • Тартибсиз турмуш тарзи: камҳаракатлик, семизлик ва чекиш каби омиллар нафақат қон шакарини бошқаришни қийинлаштиради, балки томирлар саломатлигига ҳам салбий таъсир кўрсатади.
  • Генетик мойиллик: оилада диабетик нейропатия кузатилган бўлса, бу киши учун хавфни ошириши мумкин.
  • Қондаги ёғлар ва қон босими: юқори холестерин ва гипертония томирларга қўшимча юк тушириб, нервларга етиб борадиган қон оқимини камайтириши мумкин.

Диабетик нейропатия белгилари нималардан иборат?

Диабетик нейропатия белгилари кишидан кишига фарқ қилса-да, одатда қўл ва оёқларда сезиладиган ғайриоддий ҳиссиётлар билан ажралиб туради.

Увишиш, карахтлик, ачишиш ёки игна санчилгандек ҳиссиёт энг кўп учрайдиган белгилар сирасига киради. Бу ҳиссиётлар одатда оёқ бармоқларидан бошланиб, юқорига қараб тарқалиши мумкин.

Баъзи ҳолларда эса жуда енгил тегишнинг ўзи ҳам кучли оғриққа айланиши мумкин.

Диабетик нейропатия белгилари қуйидагича бўлиши мумкин:

  • Қўл ва оёқларда сезувчанлик пасайиши, карахтлик ёки увишиш
  • Оёқларда ачишиш ёки игна санчилгандек ҳиссиёт
  • Оғриқ сезиш чегарасининг ўзгариши (енгил тегишнинг ўзи кучли оғриқ келтириб чиқариши ёки кучли таъсирлар сезилмай қолиши мумкин)
  • Мушак заифлиги, тиришишлар, юришда мувозанат бузилиши
  • Ҳазм билан боғлиқ муаммолар (кўнгил айниши, қабзият, ич кетиши)
  • Сийдик чиқаришдаги қийинчиликлар ёки инконтинанс, яъни сийдикни тутиб туролмаслик
  • Қон босими мувозанатининг бузилиши (тик турганда бош айланиши, ҳушдан кетгандек бўлиш)
  • Жинсий фаолият билан боғлиқ бузилишлар
  • Айрим нерв илдизларида кучли оғриқ ва кучсизлик
  • Кўкрак, қорин ёки бел соҳасида оғриқ ёхуд сезувчанликнинг йўқолиши
  • Елка, соннинг юқори қисми ёки тос соҳасидаги нервлар зарарланишига боғлиқ муаммолар

Бундан ташқари, диабетик нейропатия белгилари қаторига оёқлардаги яраларнинг секин битиши, қадоқларнинг кўпайиши ёки оёқ шаклининг ўзгариши, масалан болғасимон бармоқ ҳам киради. Чунки нерв шикастланиши оёқдаги майда жароҳатлар ва босим ўзгаришларини сезишни қийинлаштиради.

Шу сабабли беморлар узоқ вақт давомида нотўғри босиш ёки ишқаланиш каби ҳолатларни сезмай, жароҳатни янада катталаштириб юборишлари мумкин.

Диабетик нейропатияга қандай ташхис қўйилади?

Диабетик нейропатияга аниқ ташхис турли текширувлар ва кўриклар натижаларини биргаликда баҳолаш орқали қўйилади. Дастлаб шифокор беморнинг диабет тарихи, шикоятлари ва турмуш тарзини батафсил ўрганади. Қон шакарини ўлчаш натижалари, ҲбА1к кўрсаткичи ва бошқа метаболик параметрлар ҳам ташхис қўйишда муҳим маълумот беради.

Жисмоний кўрик вақтида шифокор оддий тестлар ёрдамида оёқ ва қўллардаги рефлексларни, тегиш ёки вибратсияни сезиш қобилиятини текшириши мумкин. Бундан ташқари, электрофизиологик тестлар, яъни ЭМГ ва нерв ўтказувчанлик тезлигини ўлчаш усуллари кенг қўлланилади. Ушбу тестлар нервларнинг қўзғалиш қобилияти ва ўтказиш тезлигини баҳолаб, шикастланиш даражаси ҳамда жойи ҳақида маълумот беради. Вегетатив нерв тизими зарарланган бўлиши мумкин деган гумон бўлса, юрак ритми ва қон босими каби кўрсаткичларни ўрганишга қаратилган қўшимча тестлар ҳам ўтказилиши мумкин.

Ташхис қўйилгандан сўнг, шифокор беморнинг умумий соғлиқ ҳолати ва нерв шикастланишининг даражасига қараб даволаш режасини тузади. Бу босқичда диабетик нейропатия учун дори воситалари, оғриқ қолдирувчилар, нервларни ҳимоя қилувчи препаратлар ёки витамин қўшимчалари тавсия этилиши мумкин. Даволаш фақат дорилар билан чекланмайди; турмуш тарзини ўзгартириш, диета, жисмоний машқлар, зарур бўлса психологик ёрдам ва физиотерапия каби кўплаб ёндашувларни ҳам ўз ичига олади.

Диабетик нейропатияда физиотерапия

Диабетик нейропатия жараёнида физиотерапия оғриқни камайтириш, мушак кучини сақлаб қолиш ва ҳаракат имкониятини ошириш нуқтаи назаридан жуда муҳимдир.

Айниқса оёқларда сезиладиган ачишиш ва карахтлик ҳисси беморларнинг кундалик ҳаёт фаолиятини чеклаб қўйиши мумкин.

Физиотерапия мутахассислари шахсга мос машқ дастурлари ва электротерапия каби усуллар ёрдамида нерв шикастланишининг салбий оқибатларини камайтиришга ҳаракат қилади.

Диабетик нейропатияда қўлланиладиган айрим физиотерапия усуллари қуйидагилардан иборат:

  • Мувозанат ва координатсия машқлари: ўрнидан туриш ёки юриш пайтидаги мувозанат бузилишларини камайтиришга ёрдам беради.
  • Мушакларни мустаҳкамлаш машқлари: айниқса тўпиқ ва оёқ мушакларини кучайтириш орқали юриш вақтида оғриқни камайтириш ва шикастланиш хавфини пасайтириш мақсад қилинади.
  • Чўзиш машқлари: мушаклардаги тарангликни камайтириб, тиришиш ва қотиш ҳиссини енгиллаштиради.
  • Электротерапия: электр токи ёрдамида нервларни қўзғатиб, оғриқни камайтириш ва мушак фаоллигини қўллаб-қувватлаш мумкин.
  • Массаж усуллари: қон айланишини яхшилаб, мушак ва бўғимларнинг эластиклигини оширади ҳамда бўшашишга ёрдам беради.

Кўп сўраладиган саволлар

Диабетик нейропатия тузаладими?

Диабетик нейропатияда нерв шикастланиши маълум даражагача қисман тикланиши ёки ҳеч бўлмаганда унинг ривожланиши секинлаштирилиши мумкин. Айниқса эрта ташхис қўйилган ва қон шакари назоратга олиниб, тўғри даволаш бошланган бўлса, оғриқ ва карахтлик каби шикоятлар сезиларли даражада камайиши мумкин. Бироқ оғир даражадаги нерв шикастланишининг тўлиқ тузалиши ҳар доим ҳам имкони бўлавермайди.

Диабетик нейропатия оғриғига нима ёрдам беради?

Диабетик нейропатия оғриғини даволаш одатда бир нечта ёндашувнинг бирикмасидан иборат бўлади. Оғриқ қолдирувчи дорилар ва нерв сезгирлигини камайтирувчи махсус препаратлар биринчи навбатда қўлланилади. Бундан ташқари, физиотерапия, массаж, иссиқ-совуқ муолажалари ва электротерапия оғриқни камайтиришда самарали бўлиши мумкин. Антиоксидант қўшимчалар ёки Б гуруҳи витаминлари ҳам айрим беморларда фойдали натижа бериши мумкин. Шунингдек, стрессни камайтириш, мунтазам жисмоний машқ қилиш ва соғлом овқатланиш ҳам умумий оғриқ бошқарувида муҳим рол ўйнайди.

Диабетик нейропатия ўтиб кетадими?

Диабетик нейропатиянинг бутунлай йўқолиб кетиши ҳар доим ҳам мумкин эмас, чунки нерв шикастланишининг тикланиши кўпинча қисман бўлади. Бироқ мунтазам назорат, тўғри даволаш ва турмуш тарзидаги ўзгаришлар ёрдамида белгиларни анча камайтириш ва беморнинг ҳаёт сифатини яхшилаш мумкин. Қон шакарини яхши бошқариш нейропатиянинг ривожланишини сезиларли даражада секинлаштиради ёки тўхтатади.

Диабетик нейропатия билан қайси шифокор шуғулланади?

Диабетик нейропатияга ташхис қўйиш ва уни даволаш жараёнида асосан ички касалликлар ва эндокринология мутахассислари муҳим ўрин тутади. Нерв ўтказувчанлик тестлари ёки ЭМГ каби чуқурроқ текширувлар зарур бўлганда, неврология бўлими ҳам жараёнга қўшилиши мумкин. Бундан ташқари, белгилар оғирлигига қараб физиотерапия мутахассислари ва ортопедия шифокорлари ҳам даволашда иштирок этиши мумкин.