Фенилкетонурия ирсий метаболик касаллик сифатида танилган кам учрайдиган касалликдир. Бу ҳолат фермент этишмовчилиги ёки дисфунктсияси туфайли юзага келади, бу эса фенилаланин деб аталадиган аминокислоталарнинг организмда одатдагидан юқори даражада тўпланишига олиб келади. Фенилаланин одатда протеин ўз ичига олган овқат ҳазм қилиш жараёнида ҳосил бўлган компонентдир. Фенилкетонурия билан оғриган беморлар фенилаланинни меъёрдан паст даражада метаболлашади, бу эса фенилаланиннинг тўпланишига олиб келади. Ушбу мақолада фенилкетонуриянинг белгилари, ташхиси ва даволаш усуллари ҳақида маълумот берилади.
Mavzu davomida
Фенилкетонурия аломатлари
Фенилкетонурия одатда туғилгандан кейин биринчи ойларда намоён бўлади. Янги туғилган чақалоқнинг скрининг тестлари кўпинча чақалоқларга фенилкетонурия билан эрта ташхис қўйишга ёрдам беради. Бироқ, баъзи энгил ҳолатларда семптомлар кейинроқ пайдо бўлиши мумкин. Фенилкетонурия билан оғриган беморларда қуйидаги аломатлар кузатилади:
Ақлий ривожланишнинг кечикиши: Фенилаланин тўпланиши мия функтсияларига токсик таъсир кўрсатиши ва ақлий заифликка олиб келиши мумкин. Бу ўз вақтида ва самарали даволанишсиз ривожланиши мумкин бўлган жиддий ҳолат.
Хулқ-атвор муаммолари: Фенилкетонурия бўлган болаларда хулқ-атвор муаммолари, гиперактивлик, диққат этишмаслиги ва ўрганишдаги қийинчиликлар каби аломатлар кузатилиши мумкин.
Тери билан боғлиқ муаммолар: фенилкетонурия билан оғриган беморларда терининг ўзига хос ҳиди бўлиши мумкин. Терининг оқариши, экзема ёки тери тошмаси каби муаммолар ҳам пайдо бўлиши мумкин.
Неврологик симптомлар: Фенилкетонуриянинг айрим ҳолатларида тремор, эпилептик тутилиш ёки ҳаракатни мувофиқлаштиришнинг бузилиши каби неврологик аломатлар ҳам кузатилиши мумкин.
Фенилкетонуриянинг диагностикаси
Фенилкетонурия ташхиси одатда туғилгандан кейин ўтказиладиган мунтазам скрининг текшируви билан амалга оширилади. Янги туғилган чақалоқнинг скрининг тестлари боланинг товонидан олинган қон намунасида фенилаланин даражасини ўлчайди. Фенилаланиннинг юқори даражаси фенилкетонурия белгиси бўлиши мумкин ва қўшимча текширувни талаб қилиши мумкин. Фенилкетонурия ташхиси қўйилган чақалоқлар кўпинча аниқ ташхисга эга ва даволаш режаси учун болалар метаболизми бўйича мутахассисга юборилади.

Фенилкетонурияни даволаш
Фенилкетонурия билан оғриган одамлар умрбод даволанишни талаб қилади. Даволашнинг асосий мақсади фенилаланинни истеъмол қилишни чеклаш ва нормал ўсиш ва ривожланишни тиклашдир. Бунинг учун кўпчилик фенилкетонурия беморлари паст протеинли диетага риоя қилишлари керак. Керакли овқатлар кўпинча махсус формулалар ва фенилаланин миқдори паст бўлган овқатлар билан тўлдирилади.
Ратсиондан ташқари, баъзи беморларига фенилаланин метаболизмини тартибга солишга ёрдам берадиган дори-дармонлар ҳам буюрилиши мумкин. Бироқ, дори терапияси диетага қўшимча сифатида ишлатилади ва диетани алмаштира олмайди.
Хулоса
Фенилкетонурия – фенилаланин алмашинувидаги нуқсон натижасида юзага келадиган кам учрайдиган генетик касаллик. Эрта ташхис қўйиш ва даволаш ушбу касалликка чалинган одамларга соғлом ҳаёт кечириш имконини беради. Янги туғилган чақалоқнинг скрининг тестлари фенилкетонурия билан касалланган чақалоқларни эрта аниқлашга ёрдам беради, паст фенилаланинли диет эса беморларнинг соғлом ўсиши ва ривожланишини таъминлайди. Фенилкетонурия ҳақида кўпроқ тадқиқот ва касалликни эрта аниқлаш ва самарали даволашни яхшилашга ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради.