Айириш системасининг энг муҳим органлари бўлган буйраклар кўплаб муҳим вазифаларни бажаради, айниқса организмдаги моддалар алмашинуви натижасида ҳосил бўлган чиқиндиларни чиқариб юбориш. Шу сабабли, буйраклардаги энг кичик муаммо бутун тананинг ишига катта таъсир қилади. Буйрак касалликларидан бири бўлган ва тез-тез учрайдиган буйракда тош касаллигидир.
Mavzu davomida
Буйракдаги тош нима?
Номаълум сабабларга кўра буйрак каналларида баъзи минералларнинг бирикмасидан ҳосил бўлган қаттиқ тузилмалар буйрак тошлари деб аталади. Эркакларда аёлларга қараганда 3 баробар кўп учрайдиган бу касаллик, даволаниса ҳам, қайталаниш тендентсиясига эга. Бу ҳар қандай ёшда кузатилиши мумкин бўлса-да, 30 ёшдан ошган одамларда кўпроқ учрайди. Агар буйрак тошлари даволанмаса, улар буйрак каналларининг тиқилиб қолишига олиб келади, бу эса буйракда босимнинг ошишига олиб келади, кучли оғриқ ва орган функтсияларининг ёмонлашишига олиб келади. Шу сабабли, буйракда тошлари бўлган шахслар оғриқ бўлмаса ҳам, албатта даволанишлари керак.
Буйрак тошларининг белгилари қандай?
- Кучли кўкрак, қорин ва бел оғриғи
- кўнгил айниши ва қайт қилиш
- Сийдикнинг қизариши
Буйрак тошининг сабаблари
Буйрак тошларининг пайдо бўлишининг аниқ сабаби маълум бўлмасада, касалликнинг ривожланиш хавфини оширадиган баъзи омиллар мавжуд. Оила аъзоларида кимдадаир буйрак тош касаллиги билан оғриган одамлар бу касалликни ривожланиш эҳтимоли кўпроқ. Нотўғри овқатланиш одатлари ҳам буйракда тош пайдо бўлиш хавфини ошириши мумкин. Буйрак тошларининг пайдо бўлиш хавфини оширадиган бошқа омиллар:
- Семириб кетиш
- Такрорий сийдик йўллари инфектсиялари
- Илгари буйрак тош касаллигига чалинган
- Жисмоний фаолиятнинг етарли эмаслиги
- Туғма буйрак аномалиялари
- Буйракларда бошқа ҳар қандай касалликнинг мавжудлиги
- Сурункали ичак муаммолари

Буйрак тошларининг турлари
Буйрак тошлари минералларга кўра қуйидаги турларга бўлинади:
- Калтсий тошлари: Булар калтсий оксалат ва калтсий фосфат каби калтсийнинг турли бирикмаларидан ҳосил бўлган тошлардир. Барча буйрак тошларининг тахминан 75% калтсий тошларидан иборат.
- Сийдик кислотаси тошлари: Бу буйрак тошларининг бир тури бўлиб, одатда юқори протеинли маҳсулотни истеъмол қиладиган одамларда кузатилади.
- Систин тошлари: Бу буйрак тошининг кам учрайдиган тури бўлсада, одатда метаболик касалликлар туфайли юзага келади.
- Тситрувит (инфектсия) тошлари: Одатда сийдик йўллари инфектсиялари сабаб бўлган бундай тош жуда тез ўсиши туфайли қисқа вақт ичида буйракларга жиддий зарар этказиши мумкин.
Буйрак тошининг диагностикаси
Буйрак тошларини ташхислаш учун турли хил лаборатория тестлари, шунингдек, тиббий асбоблар қўлланилади. Ушбу диагностика тестларининг баъзилари қуйидагилардан иборат:
- Ултратовуш текшируви
- Уретероскопия
- Рентген нурлари
- Компютер томографияси (КТ)
- Сийдик таҳлили
Буйрак тошларини даволаш усуллари
Буйрак тош касаллигида даволаш жараёни тошнинг катталиги ва тури каби омилларга қараб ўзгаради. Даволашда қўлланиладиган баъзи усуллар ўт пуфагидаги тошларни даволашда ҳам қўлланилади. Баъзи тошлар жарроҳликсиз баъзи дорилар ёрдамида эритилиши мумкин. Шифокор тавсиясига кўра қўлланилиши мумкин бўлган дори муолажалари билан бир қаторда, айниқса кичик ўлчамдаги тошларда, кўп миқдорда сув истеъмол қилиш орқали тошларнинг сийдик билан чиқарилишига эришиш мумкин. Илгари очиқ жарроҳлик каттароқ тошлар учун ишлатилган. Бироқ, технология ва тиббиётнинг ривожланиши билан қийин тикланиш жараёнини талаб қиладиган ва касалликнинг қайталаниш эҳтимолини оширадиган бу усул ўрнини янги тиббий иноватсиялардан фойдаланилади.
ЭСВЛ эримайдиган ва маълум бир ўлчамдан паст бўлган тошларда, тошни синдириш билан даволаш зарба тўлқинлари (Эхтракорпореал Счокк Ваве Литҳотрипсй) билан қўлланилиши мумкин. Бундан ташқари, РИРС даволаш сифатида ҳам танилган Ретроград Интраренал жарроҳлик ёрдамида уретероскопия тошни синдириш ёки сийдик йўлларидан олиб ташлаш билан ҳам амалга оширилиши мумкин. Баъзи ҳолларда, тош тўғридан-тўғри буйракдан олиб ташланадиган ёпиқ буйрак тош жарроҳлиги сифатида ҳам танилган нефролитотомия афзаллик берилади. Ушбу даволаш усулларидан қайси бири афзалроқ бўлади, уролог томонидан батафсил текширувдан сўнг аниқланилади