Тиш қопламалари асосан икки гуруҳга бўлинади: металл таркибли ва металлсиз. Сирконий тиш қоплама — сирконий диоксид (зиркониум диохиде) асосли каркасга эга порселен тиш қопламаси усулидир. Улар металл таркибга эга эмас.
Тиш қопламалари металл таркибли ва металлсиз турларга ажратилади. Сирконий тиш қоплама — сирконий диоксид асосли каркасга эга порселен тиш қопламаси усули бўлиб, металл таркибга эга эмас. Сирконий махсус печларда кислород билан бириктирилиб сиркония керамикасига айлантирилади ва тиш қоплама материали сифатида қўлланади. Афзалликлари сабабли сўнгги йилларда жуда кўп танланадиган усуллардан биридир.
Одатда тишида кариес (чириш) бўлган ёки янада эстетик, оқ табассумга эга бўлишни истаган шахслар томонидан афзал кўрилади. Эстетик самарадорлиги туфайли олд тишларда қўлланиши кенг тарқалган. Тиш юзасига ёки тиши етишмайдиган соҳаларга (бўш жойларга) қўлланиши мумкин. Милк (тиш эти) билан мослиги яхши. Табиий тишларимизга қандай парвариш керак бўлса, сирконий қопламали тишларнинг парваришига ҳам худди шундай эътибор билан қараш лозим.
Mavzu davomida
Сирконий қоплама қандай қилинади?
Бу усул тиш шифокорлари томонидан қўлланади. Аввало тишдаги муаммо аниқланади. Даволашни бошлашдан олдин ноқулайлик сезилмаслиги учун тегишли соҳага локал анестезия қилинади. Тишлар мос ўлчамда кичрайтирилади. Кичрайтирилган тишлардан юмшоқ материаллар билан ёки рақамли усуллар орқали ўлчов олинади. Ранг шкаласи ёрдамида бемор хоҳишига кўра тиш рангини танлаш амалга оширилади.
Сирконий қопламалар тайёр бўлгунча ноқулайликнинг олдини олиш ва эстетик кўринишни бузмаслик мақсадида вақтинчалик тишлар қўйилади. Одатда 3–5 кун ичида ўлчови олинган сирконий тишлар тайёрланади. Тайёр тишлар бемор томонидан маъқуллангач, вақтинчалик тишлар олиб ташланади ва сирконий қопламалар ёпиштирилади. Ёпиштириш учун махсус шаффоф ёпиштирувчилар қўлланади. Ёпиштирилгандан сўнг ярим соат давомида ҳеч нарса ейилмаслиги керак. Шифокор белгилаган саналарда мунтазам назорат кўриклари ўтказилади.

Сирконий тиш қопламаларининг хусусиятлари
Юқори ва пастки тишларга сирконий қоплама қилиш мумкин. Орқа гуруҳ тишларда мустаҳкамлик, олд гуруҳ тишларда эса эстетик кўриниш учун кўп қўлланади. Сирконий тиш қопламалари жуда кўп афзалликларга эга материаллардир. Уларнинг хусусиятлари ва афзалликлари:
- Махсус пишириш жараёнларидан ўтказилгани учун тузилиши жуда мустаҳкам.
- Синиш, ёрилиш ва ейилишга чидамли.
- Коррозияга чидамлилиги юқори.
- Табиий тиш эмали каби ёруғликни ўтказувчи тузилишга эга.
- Металл таркибга эга эмас.
- Милк билан мослашиб, милк саломатлигига ҳисса қўшади.
- Ёруғликни ўтказиши сабабли табиий оқ кўринишга эга.
- Узоқ йиллар давомида ишонч билан фойдаланиш мумкин.
- Иссиқлик ўтказувчанлиги паст бўлгани учун иссиқ ва совуқ сезгирлигини келтириб чиқармайди.
- Металл таянчли қопламалардан фарқли равишда оғизда таъм ўзгариши бўлмайди.
- Милк билан мослиги туфайли оғиз ҳидини камайтиради ва милкда тўқ ранг қолдирмайди.
- Табиий тишларга нисбатан ранг ўзгариши жуда кам учрайди.
- Металл сабабли юзага келадиган аллергик реаксияларнинг олди олинади.
- Юзаси ялтироқ ва силлиқ бўлгани учун бляшка тўпланишига сабаб бўлмайди.
Сирконий қоплама қилдирганлар
Тишларининг кўринишидан қониқмаган ва янада эстетик табассумга эришмоқчи бўлган ҳар ким сирконий қоплама қилдириши мумкин. Бироқ 18 ёшга тўлмаган, ўсиш давридаги шахсларда жағ ривожланиши ҳали давом этгани сабабли, ривожланиш якунлангунча сирконий даволашини кутиш лозим.
Кўпинча сирконий қоплама қилдирадиганлар — қуйидаги тишларга эга шахслар:
- Кариесли (чириган) тишлар,
- Тишлар оралиғи ажралган (диастема) тишлар,
- Травма олган синиқ тишлар,
- Турли сабабларга кўра ранги ўзгарган тишлар,
- Оқартириш фойда бермаган тишлар,
- Етишмайдиган тишлар,
- Милк чекиниши сабаб эстетикаси бузилган тишлар,
- Эстетик кўриниши яхши бўлмаган пломба қилинган тишлар,
- Қийшиқ тишлар,
- Крон ёки кўприк қўлланган тишлар.
Сирконий тиш моделлари ва хизмат муддати
Сирконий тишларнинг хизмат муддати одамдан одамга фарқ қилади. Баъзи кишилар 5–10 йил фойдаланса, баъзилари умрбод фойдаланиши мумкин. Тиш шифокорида мунтазам кўрикдан ўтадиган ва оғиз-тиш саломатлигига эътибор берадиган кишилар сирконий қопламаларни жуда узоқ йиллар ишлатиши мумкин. Клиник шароитда бажарилмаган муолажалар нафақат қисқа умрли бўлади, балки инсон саломатлиги учун ҳам зарарли бўлиши мумкин.
Беморга соғлом ва эстетик табассум бериш учун тишларда мавжуд кўриниш ва шакл нуқсонлари баъзан эстетик композит пломбалар орқали бартараф этилади. Бу усул етарли бўлмаган ҳолатларда порселен ламине ва қопламалар ҳамда сирконий қопламалар қўлланади. Порселен ламине муолажаларида одатда тишлар умуман едирилмайди ёки минимал даражада едирилади. Агар порселен ёки сирконий қўллаш маъқул кўрилган бўлса, босқичма-босқич синов жараёнларида беморнинг фикри қайта олиниб, айрим ўзгаришлар киритилиши мумкин.

Сирконий қоплама ва ламине қоплама ўртасидаги фарқ
Сирконий қоплама ва ламине қоплама ўртасидаги фарқ асосан уларнинг қўлланадиган юзаси турлича эканидадир. Сирконий қоплама тишни тўлиқ ўраб турадиган усул. Ламине қоплама эса тишларнинг фақат олд юзасига қўлланадиган, оз миқдорда тишни юпқалаштириб бажариладиган япроқ порселен усулидир. Ламинеда ҳар бир тишга алоҳида-алоҳида ишлов берилади.
Сирконий қоплама билан металл қоплама ўртасидаги фарқ
Сирконий қоплама билан металл қоплама ўртасидаги фарқ асосан порселеннинг таянч материали турлича бўлишидадир. Сирконий тиш қопламада порселен остида сирконий материали бўлади. Металл қопламада эса порселен остида металл каркас бўлади. Сирконий қоплама ёруғликни ўтказувчи тузилишга эга бўлиб тишларга табиий кўриниш беради, металл қопламаларда эса порселен хира оқ (мат) кўринишда бўлади. Сирконий қопламалар милк билан мослашиб, милк саломатлигига ҳисса қўшади. Металл қопламалар эса милк билан мослашмайди, шу сабабли милкда қорайиш/кўкимтир тус пайдо бўлишига олиб келади. Металл сабабли юзага келадиган аллергик реаксиялар сирконий таянчли порселенларда учрамайди. Металл қопламаларда оғиз ҳиди ва таъм бузилиши кузатилиши мумкин, сирконий қопламаларда эса бу ҳолат кузатилмайди.
Сирконий қоплама учун ёш чеклови
Сирконий қоплама учун ёш чегараси аниқ белгиланган эмас. Ўсиш даврини тугатган шахсларда сирконий қоплама муолажаси бемалол қўлланиши мумкин. Аммо ўсиш давридаги шахсларда жағ ривожланиши ҳали давом этгани учун, ривожланиш якунлангунча сирконий даволашини кутиш маъқулроқ.
Кўп сўраладиган саволлар
1. Сирконий тишлар сарғаядими?
Сирконий тишлар яхши парвариш қилинса сарғаймайди. Аммо бирор сабаб билан сарғайган тишлар клиника шароитида қайта оқартирилиши мумкин.
2. Сирконий тиш қилдирганлар қайси овқатларни истеъмол қила олмайди?
Сирконий тишга эга кишилар хоҳлаган овқатни истеъмол қилиши мумкин. Бироқ табиий тишли одамларда ҳам бўлгани каби, қаттиқ пўстлоқли овқатлар, ёпишқоқ маҳсулотлар ва кислотали (нордон) таомлардан имкон қадар узоқроқ бўлиш тавсия этилади.
3. Имплант устига сирконий қоплама қилиш мумкинми?
Олд тишлар соҳасидаги имплант усти протезларда сирконий тиш қоплама қўлланиши мумкин.
4. Сирконий қопламани олиб ташлаш керак бўлса, остидаги асл тиш зарар кўрадими?
Сирконий қопламалар алмаштирилганда кесиб олиниб чиқарилади, шу сабабли остидаги табиий тишга зарар етказмайди.
5. Сирконий муолажаси вақтида ёки ундан кейин оғриқ бўладими?
Сирконий тиш муолажаси вақтида локал анестезия қилинади ва кейин вақтинчалик тишлар ўрнатилади. Шу сабабли муолажа вақтида ҳам, ундан кейин ҳам оғриқ сезилмайди.
6. Сирконий қопламалар тушиб кетадими?
Табиий тишга махсус ёпиштирувчилар орқали маҳкамланган сирконий қопламалар жойидан силжимайди ва тишдан тушиб кетмайди.